بز یا گوسفند؟

با توجه به اینکه بسیاری از دوستان در تماس تلفنی یا ملاقات حضوری، این سوال را از من میپرسیدند که:

کدام نوع دام و ایجاد چه دامپروری دام سبک را (بویژه از نظر اقتصادی و بازگشت سرمایه) برای من پیشنهاد میکنید؟ بز یا گوسفند؟

برآن شدم تا بصورت علمی و عملیاتی، این مبحث اقتصادی پرورش دو نوع دام را برای دوستانی که تمایل دارند، استخراج کنم و برای تصمیم گیری بهتر، در سایت قرار دهم.

امیدوارم که این پست بتواند در تصمیم گیری شما مفید واقع گردد.

بز یا گوسفند؟

پرورش بز شیری نژاد خالص (سانن یا آلپاین):

حداقل تعداد صرفه اقتصادی: 30 ماده خالص + 1 نر خالص

سعی شده است که قیمت‌ها و هزینه‌ها در بالاترین حالت و درآمد در کمترین حالت محاسبه گردد. هر بز به فضایی در حدود 2-1.5 مترمربع نیاز دارد.

هزینه خرید هر بز نر و ماده خالص سانن / آلپاین یکساله: هر کدام 3 میلیون تومان (رو به کاهش است)

بز ماده بالغ خالص حدودا 10 ماه (300 روز) تولید شیر دارد. شیر با حداقل قیمت 3000 تومان و با متوسط تولید روزانه 3 لیتر، در انتهای دورۀ شیرواری، حدود 2,700,000 تومان برگشت سرمایه بابت تولید شیر از هر بز خواهیم داشت:

2,700,000=3000*3*300

جهت کاهش احتمالات خطای تولید، 20% هم تلفات محاسبه میشه. یعنی 540,000 تومان از مبلغ فوق کم کنیم، میرسیم به مبلغ 2,160,000 تومان درآمد زایی از شیر از هر بز در طول یک دوره شیرواری. 160,000 تومانش هم هیچ…

خالص مانده: 2 میلیون تومان

در صورتیکه موجودی گله 30 راس ماده خالص باشد، میشود 60 میلیون تومان فقط برگشت سرمایه از فروش شیر:

60,000,000=30*2,000,000

در مورد زایمان هم در هر زایش حداقل 2 قلو به دنیا خواهند آورد و با احتساب 50% نر و 50% ماده (برای سال اول هر بز ماده رو تک قلو زا حساب می‌کنیم):

گله 30 راسی که نیمی از تولدشون نر باشند یعنی 15 تا ماده اضافه شده است و 15 تا نر. برای افزایش ارزش افزوده، دام رو حداقل 9-8 ماه نگهداری میکنیم.

قیمت بز نر بالغ یکساله خالص هم روی 3 میلیون تومان حساب می‌کنیم، پس حدود 45 میلیون تومان ورودی داریم:

45,000,000=15*3,000,000

از این مبلغ 5 میلیون تومانش هم هیچ. میشود 40 میلیون تومان فقط از فروش بز نر. درصورتیکه بز ماده متولد شده را هم بفروشیم، حدود همین مبلغ دوباره ورودی خواهیم داشت.

هر بز روزانه متوسط 3 کیلوگرم غذا میخورد. هر کیلوگرم از خوراکش هم حدود 1000 تومان قیمت دارد. پس میشود 3000 تومان حدود هزینه برای خوراک هر بز. یک گله 30 ماده + 1 نر داریم. پس میشود 93.000 تومان هزینه خوراک یک روز یک گله بالغ:

93,000=31*3000

درست است که تمام گله ما بالغ نیستند و بزغاله هم داریم و مقدار مصرف خوراک بزغاله بسیار کمتر هست (حدود 400-300 گرم روزانه) اما با توجه به اینکه در زمان جفتگیری باید کیفیت خوراک بالاتر باشد و بزغاله‌ها هم در روند رشدی بصورت جهشی عمل می‌کنند، در نتیجه ما همین مقدار رو در نظر میگیرم و کم نمیکنیم.

پس مقدار خوراک یک گله 31 راسی در سال (365 روز) حدود 34 میلیون تومان خواهد شد:

33,945,000=365*93,000

بز خوشحال!

نتیجه گیری:

  • درآمد سالانۀ گله 31 راسی خالص سانن یا آلپاین:

تولید شیر: 60 میلیون تومان

فروش بز نر: 40 میلیون تومان

فروش بز ماده: 40 میلیون تومان

مجموع: 140 میلیون تومان

  • خرج سالانۀ گله 31 راسی خالص سانن یا آلپاین بدون احتساب مکان و سازه:

هزینه خرید دام (یکبار): 95 میلیون تومان

هزینه خوراک: 34 میلیون تومان

هزینه دارو، واکسن و مکمل های تقویتی: 3 میلیون تومان

هزینه‌های پیش بینی نشده: 10 میلیون تومان

هزینه دستگاه شیردوش سیار دو واحده تا ظرفیت 150 راس: 2 میلیون تومان

مجموع: 144 میلیون تومان

بنابراین برگشت سرمایه در سال اول رو خواهیم داشت.

در صورت استفاده از بز ماده بومی (حداقل 100 راس) با نر خالص (3 راس نر)، با اینکه مقدار سرمایه گذاری اولیه کاهش خواهد یافت اما هزینه‌های جاری بدلیل نیاز به تعداد بالاتر دام، نیاز به مساحت بیشتر جهت نگهداری، نرخ پایین‌تر تبدیل خوراک به شیر و…؛ باعث خواهد شد تا بازگشت سرمایه به سال 4-3 ام برسد.

معایب احتمالی:

1- محل مناسب و تضمینی برای فروش شیر بز یا تبدیل آن به پنیر بز و ارایه در بازارهای داخلی یا صادرات

2- فروش بز نر برای جفت گیری یا فروش بعنوان پروار (پروار بز چندان سودآور نیست).

یک گله بز

پرورش گوسفند پروار:

حداقل تعداد صرفه اقتصادی: 200 راس

سعی شده است که قیمت‌ها و هزینه‌ها در بالاترین حالت و درآمد در کمترین حالت محاسبه گردد. هر گوسفند به فضایی در حدود 2-1.5 مترمربع نیاز دارد.

خرید بره پروار روی وزن 35 کیلو (به ازای هر کیلو متوسط 18,000 تومن) – درنتیجه هزینۀ خرید یک گله 200 راسی 126 میلیون تومان خواهد بود:

126,000,000=200*18,000*35

پروار در مدت متوسط 60 روز

هزینۀ خوراک هر دام روزی متوسط 1500 تومان (از بره تا بلوغ) یک دوره پروار 60 روزه، 90,000 تومان – درنتیجه هزینۀ خوراک یک گله 200 راسی 18 میلیون تومان خواهد بود:

18,000,000=1500*60

وزن فروش گوسفند پروار: 50 کیلو (به ازای هر کیلو متوسط 18,000 تومن) – درنتیجه درآمد حاصل از فروش یک گله 200 راسی 180 میلیون تومان خواهد بود:

180,000,000=200*18,000*50

هزینه های متفرقه برای هر دام در طول دوره پروار 3000 تومان. مجموع هزینۀ متفرقه برای یک گله 200 راسی 600 هزار تومان خواهد بود:

600,000=3000*200

گوسفند خوشحال!

نتیجه گیری:

  • درآمد یک گله 200 راسی:

فروش دام: 180 میلیون تومان

فروش کود گوسفندی: محاسبه نشده

 

  • خرج یک گلۀ 200 راسی بدون احتساب مکان و سازه:

خرید دام: 126 میلیون تومان

خوراک یک دوره پروار بندی 60 روزه: 18 میلیون تومان

متفرقه: 600 هزار تومان

هزینه کارگر (2 نفر ثابت، ماهانه 1.5 میلیون تومان): 6 میلیون تومان

جمع گرد شده دست بالا: حدود 150 میلیون تومان

سود خالص در یک دوره پروار 60 روزه برای گله 200 راسی: 29 میلیون تومان

درصورتیکه تعداد روز پروار را 90 روز در نظر بگیریم، میتوان دام را با وزن پایین‌تری خریداری کرد که درنتیجه هزینه ابتدایی کمتری در پی خواهد داشت اما هزینه خوراک بالاتر خواهد رفت. ولی بطور کلی خرید دام با وزن پایین‌تر، صرفه اقتصادی بهتری خواهد داشت.

جدول زیر مقایسۀ دو زمان پروار 60 و 90 روزه بر اساس وزن دام خریداری شده در 25 و 35 کیلوگرم و تاثیر آن بر سود خالص را نشان می‌دهد:

جدول مقایسه‌ای وزن خرید دام و طول مدت پروار و تاثیر آن بر روی سود خالص

تعداد راس200200
متوسط سود خالص ماهانه (تومان)17.700.00014.700.000
وزن خرید (کیلوگرم)2535
قیمت هر کیلوگرم (تومان)18.00018.000
هزینه خرید گله (تومان)90.000.000126.000.000
دورۀ پروار (روز)9060
هزینه خوراک یک دوره (تومان)27.000.00018.000.000
هزینه کارگر (2 نفر ثابت، ماهانه 1.5 میلیون تومان)9.000.0006.000.000
هزینه‌های متفرقه (تومان)900.000600.000
مجموع هزینه‌ها (تومان)126.900.000150.0600.000
وزن فروش (کیلوگرم)5050
قیمت فروش (تومان)18.00018.000
درآمد گله (تومان)180.000.000180.000.000
سود خالص یک دوره پروار (تومان)53.100.00029.400.000
جدول مقایسه‌ای وزن خرید دام و طول مدت پروار و تاثیر آن بر روی سود خالص

معایب احتمالی:

1- فصلی بودن دورۀ پروار (بهترین زمان خرید بره پروار در ماه های خرداد تا مرداد)

2- فصلی بودن زمان فروش اقتصادی (قبل از اعیاد)

یک گله گوسفند

نتیجه گیری نهایی:

برای انتخاب پرورش بز شیری یا گوسفند پرواری، شما باید به چند نکته توجه کنید:

1- مقدار و حجم سرمایه گذاری

2- اقلیم منطقه. برای مثال در اقلیم‌های جنوبی و شمالی ایران، پرورش بز سانن به دلیل حساس بودن به دمای بالاتر از 30 درجه سانتیگراد و حساسیت به رطوبت بیش از 70% عملا با مشکلاتی همراه خواهد بود. گرچه امکان برطرف سازی این مشکلات هم وجود دارد اما به هزینۀ زیرساخت شما خواهد افزود.

3- زمین، امکانات و منابع تامین علوفۀ در دسترس. برای مثال کیفیت آب از نظر شوری (EC) برای دام و بویژه بز بسیار مهم است و در صورت شور بودن آب، مقدار تولید شیر در بز و تولید گوشت در گوسفند کاهش قابل توجهی پیدا خواهد کرد. همچنین در صورت عدم دسترس به خوراک و بویژه علوفۀ تازه، میتوانید از تکنیک علوفه هیدروپونیک برای تامین حداقل 50-40% جیرۀ دام خود بهره بگیرید.

** (جهت دریافت مشاوره برای راه اندازی سیستم تولید علوفه هیدروپونیک، میتوانید با من تماس بگیرید) **

اما بطور کلی اقلیم‌هایی مانند مرکز ایران (مانند تهران، کرج، کاشان، اصفهان، سمنان و…) و مناطق سردسیر (مانند تبریز، ارومیه، اردبیل، خراسان شمالی، کردستان و…) مناسب پرورش بز سانن است و بدلیل اینکه سرمایه گذاری برای خرید دام در پرورش بز فقط یکبار خواهد بود و خود گله، باعث افزایش تعداد خود در سال‌های آتی بصورت تصاعدی خواهد شد (بر خلاف پرورش گوسفند پروار) و همچنین فصلی نبودن بازار آن، میتوان آیندۀ مناسب‌تری را برای این نوع دامپروری در نظر گرفت.

نوش جان…!

پیشنهاد نویسنده:

پیشنهاد میکنم که برای افزیش مقدار سودآوری در پرورش بز شیری، اقدام به فرآوری سازی و تبدیل شیر بز به پنیر و سپس ارایه آن به بازارهای داخلی یا بین المللی نمایید.

حداقل ظرفیت احداث هر واحد دامی دارای صرفه اقتصادی

مطالب مرتبط:

1- بز سانن قسمت اول

2- بز سانن قسمت دوم

3- بز آلپاین

4- خواص شیر بز

5- ربات شیردوش

6- آخور بز

8 دیدگاه در “بز یا گوسفند؟

  1. سلام
    میشه یه راهنمایی بفرمایید که پرورش گوسفند رومانوف بصرفه تر هست یا بز سانن؟؟
    راسیتش من تو حوضه دام نبودم و رشته تحصیلی دانشگاهیم فنی مهندسی بوده بازارکار فنی خرابه و با این حقوق قانون کاری راضی نمیشم دنبال یه کسب حلال با درآمد بالا میگردم از کارکردنم خجالت نمیکشم هرکاری باشه با دست خالی هم میخام شروع کنم آنچنان وسع مالی ندارم خیلی تحقیق کردم تا به رومانوف و سانن رسیدم
    لطفاً درباره پرورش گوسفند رومانوف یا بز سانن راهنماییم کنید کدوم بهتره
    به ایمیلم بفرستید ممنون میشم

    1. سلام
      همه چیز بستگی کامل داره به استراتژی شما
      پروار گوسفند یا تولید شیر
      اگر درست مدیریت بشن، هر دو دامداری بسیار مناسب خواهند بود و سودآوری مناسبی خواهند داشت.

  2. سلام میخواستم بدونم بازار کارش وجود داره مثلا اگه تعداد ۱۵ راس بز داشته باشیم شیردهیشونم کمتره بنابر این نمیشه به شرکت ها شیرشو فروخت در این صورت به چه کسانی باید فروخته بشه

  3. با عرض سلام و تشکر بابت مطالب خوبی که در سایت قرار دادین
    میخواستم بپرسم در یک واحد دامداری پرورش بز سانن و گوسفند رومانوف امکان پذیر هست؟

    1. سلام
      خیلی ممنون
      بله امکان پذیر هست ولی نه در سطح تجاری
      در تعداد کم هم باید حتما آغل هاشون از هم جدا باشه تا فضولات دو دام، با هم ترکیب نشن و دامها با هم ارتباط نداشته باشن
      در فاز صنعتی، بین هر دامداری باید حداقل 500 متر فاصله باشد.
      جهت وزش باد رو هم در نظر بگیرید
      با تشکر

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *