pH (اسیدیته)


پی‌ اچ یا پ هاش (به انگلیسی: pH، مخفف potential of Hydrogen) یک کمیت لگاریتمی است که میزان اسیدی یا بازی بودن مواد را مشخص می‌کند. بیشتر آبزیان فقط در پی‌اچ بین 9-5 زنده می‌مانند.

نگارش صحیح نشانۀ میزان اسیدیته (pH)

بررسی غلظت یون هیدروژن در اواخر سده 19 برای برخی از صاحبان صنایع شیمیایی اهمیت ویژه‌ای پیدا کرد.

بعنوان مثال غلظت یون هیدروژن در طول فرایند تخمیر و فعالیت مخمرها اثر می‌گذارد و لازم است که غلظت یون هیدروژن دایماً مورد بررسی قرار گیرد.

از طرفی چون غلظت یون هیدروژن معمولاً عددی بسیار کوچک است و کار کردن با آن دشوار است، نخستین بار سورِن سِن دانشمند دانمارکی در سال 1909 میلادی مقیاسی به نام pH را بنا کرد. بنا به تعریف، pH برابر منفی لگاریتم مبنای 10 غلظت مولی یون هیدروژن فعال در محلول است.

در دمای اتاق (pH (298K آب خالص را 7 در نظر می‌گیریم. زیرا در این دما غلظت یون هیدرونیم در آب خالص برابر 10-7 است.
در دمای اتاق (298K) گسترهٔ بازهٔ pH از (14~0) است. عدد 0 اسیدی‌ترین محیط و عدد 14 بازی‌ترین محیط را مشخص می‌کند. در چنین دمایی، محلولی با pH = 7 خنثی در نظر گرفته می‌شود.

با بالا بردن دما، گسترهٔ بازهٔ pH کمتر می‌شود. برای مثال در دمای 358K این بازه به (13~0) تغییر می‌کند. در نتیجه در چنین دمایی، محلولی با pH=6.5 را خنثی فرض خواهیم کرد.

معمولا بهترین درجه pH برای گیاهان در روش هیدروپونیک بین 5.5 الی 7 می‌باشد، که البته بستگی به نوع گیاه نیز دارد. برای تنظیم pH از جمله کاهش آن از اسید سولفوریک، اسید کلریدریک و یا اسید فسفریک و برای افزایش آن از هیدروکسید کلسیم و یا هیدروکسید سدیم می‌توان استفاده نمود.

در شکل زیر نوار سبز رنگ، بهترین درجه اسیدیته برای بالاترین میزان جذب عناصر در اغلب گیاهان را نشان می‌دهد:

جدول میزان جذب عناصر در pH های مختلف

در هنگام تنظیم pH با هر نوع اسید یا قلیا، باید به عناصری که از این طریق به محلول غذایی اضافه می‌شود توجه داشت و آن را در فرمول اصلی ساخت محلول، لحاظ نمود.

زمان اندازه‌گیری و تنظیم pH بسته به نوع سیستم کشت و نیز نوع محلول متفاوت بوده و نباید از آن غفلت نمود. زیرا تغییر بیش از حد آن موجب عدم توازن در جذب عناصر و در نتیجه آسیب رسیدن به گیاه و یا محصول آن می‌گردد که حتی ممکن است غیر قابل جبران بوده و موجب مرگ گیاه گردد.

در تصویر زیر نمونه‌ای از درجه اسیدیته (pH) مواد مختلف را می‌بینید:

شناساگرها (Indicators)
شناساگرها در محیط‌های اسیدی یا بازی به رنگ‌های متفاوتی درمی آیند. از شناساگرها برای تعیین pH محلول‌ها استفاده می‌شود.

از جمله شناساگرهای معروف می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
1- گلبرگ گل سرخ
2- کاغذ تورنسل (لیتموس) که از درخت لیتموس به دست می‌آید.
3- محلول فنول فتالئین (که اگر در یک محلول بازی ریخته شود به سرعت رنگ محلول را ارغوانی می‌کند)
4- محلول متیل اورانژ (متیل نارنجی)
5- محلول متیلن بلو

استفاده از شناساگرهای شیمیایی وقت گیر و همراه با اشتباه در تعیین دقیق pH است؛ از این رو امروزه از pH سنج دیجیتالی استفاده می‌شود.

نمونه‌ای از دستگاه pH meter دیجیتالی پرتابل

 

مطالب مرتبط:

1- هدایت الکتریکی – EC

2- سختی آب – TDS

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *