اصلاح بذر (تراریخته یا اصلاح شده؟)

امروزه بذرها فقط از سه روش اصلاح می‌شوند:

1- در محیط طبیعی و گرده افشانی آزاد

2- از طریق هیبریداسیون (دو رگ گیری)

3- از طریق دستکاری ژنتیکی (GMO)

در این پست به معرفی اجمالی انواع روش‌های اصلاح بذور در کشاورزی میپردازم.

1- بذر آزاد گرده افشان یا استاندارد چیست؟

بذرهای آزاد گرده افشان (OP) یا ارقام استاندارد بذرهایی هستند که به طریق تصادفی و طبیعی به کمک باد، حشرات و پرندگان گرده افشانی شده‌اند و در نتیجه منجر به گیاهانی می‌شوند که به صورت طبیعی دارای تنوع هستند.

ذخیره کردن بذرهای استاندارد قدیمی‌ترین روش برای تولید بذر است. کشاورزان از زمانیکه به کشت و کار پرداخته‌اند، به دقت ارقامی که دارای ویژگی های مفیدی (همانند مقاومت به خشکی یا عملکرد بالا) بوده‌اند را انتخاب کرده‌اند. تمامی این بذرها به صورت آزاد گرده افشانی شده‌اند، بنابراین می‌توان بذرهای آنها را ذخیره و به نسل‌های بعد انتقال داد.

اصلاح و به نژادی طبیعی ذرت در گذر زمان

 

گرده افشانی طبیعی جنس براسیکا و به نژادی و تولید طبیعی 6 گونه مختلف از سبزیجات

تعداد زیادی از گیاهان زراعی و سبزیجات از این روش از اجداد خود انتخاب و اصلاح شده‌اند.

برای مطالعه اطلاعات پنبه خوراکی، کلیک کنید

 

2- بذر هیبرید چیست؟

در حقیقت روش های دورگ گیری امروزی، به اصلاح گیاهان مقاوم به خشکی و آفات در جهت سازگاری به شرایط اقلیمی در حال تغییر کمک می‌کند. امروزه بیشتر بذرهای هیبرید از روش های کم هزینه در مزارع و گلخانه‌ها تولید می‌شوند که نیازمند تکنولوژی بالایی نیستند.

همچنین تعدادی از بذرهای هیبرید نیازمند تکنولوژی‌های بالا و در آزمایشگاه‌ها تولید می‌شوند. اما هیبریدها هیچوقت از مرزهای گونه‌ای عبور نمی‌کنند.

در واقع بذرهای هیبرید حاصل تلاش هوشمندانه اصلاح‌گر در جهت استفاده از ذخایر ژنتیکی گونه های گیاهی برای تولید ارقامی است که حاصل تجمع ویژگی های مطلوب ژنتیکی می باشد. این ویژگی های مطلوب به کمک پدیده ای به نام هتروزیس یا قدرت هیبرید منجر به تولید گیاهانی می شود که از نظر ویژگی های خاص برتر از والدین خود هستند.

نمایی از روند اصلاح ژنتیک ذرت – بذر F1

بذرهای هیبرید به دلیل ایجاد تفرق ژنتیکی که در نسل‌های بعد ایجاد می‌کند اگر بذرگیری شوند و در نسل بعد کشت شوند، همانند والد خود نمی‌شوند و گیاهان به شدت مختلف خواهند بود. در نتیجه برای تهیه بذر هیبرید باید برگردید به منبعی که بذرها را از آنجا تهیه کرده‌اید و دوباره تهیه کنید لذا کشاورزان هرساله می‌بایست نسبت به خرید بذر اقدام کنند.

به این بذرها اصطلاحا (بذر F1) گفته می‌شود و جزو یکی از سودآورترین بخش‌های کشاورزی است.

تراریخته (آری یا خیر)؟ – کلیک کنید

 

3- بذر تراریخته (GMO)

بر خلاف بذرهای هیبرید و استاندارد، تکنولوژی (GMO – Genetically Modified Organism – جانداران دستکاری‌شده ژنتیکی) اجازه می‌دهد که پا را فراتر از مرزهای گونه‌ای بگذاریم. امروزه با استفاده از تکنولوژی‌های پیچیده و گرانقیمت آزمایشگاهی (همانند رتروویروس و تفنگ‌زنی) می‌توانیم DNA گونه‌هایی را دستکاری و ادغام کنیم که هیچوقت طبیعت قادر به انجام آن نیست. همانند نمونۀ باکتری و ذرت.

نحوۀ عملکرد باکتری Bt در ذرت علیه کرم ساقه‌خوار ذرت

ادغام کردن ژنها از موجودات مختلف در شرایط آزمایشگاهی مشهور به تکنولوژی DNA نوترکیب است و موجود تولید شده به نامهای تراریخته (ترنس ژنیک) یا مهندسی ژنتیکی شده خوانده می‌شوند.

برای مثال ذرت تراریخته تولید شده توسط شرکت مونسانتو حاوی ماده ژنتیکی باکتری Bt است که کرم اروپایی ذرت را از طریق ایجاد حفره در دیواره روده آن از بین می‌برد. این بدان معناست که هر سلول ذرت تراریخته حاوی DNA باکتری است. با اینکه کمپانی های بیوتکنولوژی ادعا می‌کنند که Bt در طی هضم در بدن انسان از بین می‌رود اما امروزه دیده شده است که سم حاصل از Bt در دستگاه گردش خون انسان‌ها دیده شده است.

اما محصولات GMO (تراریخته) دارای مزایایی هم هستند از جمله مقاومت به علف‌کش‌ها، مقاومت به آفات در نتیجه کاهش مصرف حشره‌کش‌ها، افزایش تولید محصول در نتیجه کاهش قیمت تمام شدۀ نهایی، افزایش ماندگاری و… .

ماهی‌های زینتی تراریخته (GMO) رنگی با قابلیت درخشش در شب

با توجه به موارد گفته شده، هنوز باید پژوهش‌های بسیاری بر محصولات تراریخته انجام و مشخص شود در صورت مصرف این موارد چه تاثیراتی بر سلامت افراد می تواند بگذارد؟

آیا در صورت استمرار امنیت و سلامت جامعه به خطر نمی‌افتد؟

تاثیرات زیست محیطی این محصولات چیست و آیا مزایای آن بر مضراتش ارجحیت دارد که از شیوه تولید محصولات کشاورزی و غذایی ارگانیک فاصله بگیریم و به سمت تولید و واردات مصحولات تراریخته روی آوریم؟

 

مطالب مرتبط:

1- کود ارگانیک با لاشه دامی!

2- فناوری‌های نوین کشاورزی -6- RFID

3- دامداری نوین 1 – بز سانن (قسمت دوم)

4 دیدگاه در “اصلاح بذر (تراریخته یا اصلاح شده؟)

  1. سلام
    آيا بذر GMO را از خود گياه برداشت می‌كنند يا از روش هيبريدی از منبع اوليه گرفته می‌شود؟

    1. سلام
      اگه گیاه GMO تولید بشه تا جایی که جهش موثری در اون صورت نگیره ميشه از بذرش استفاده کرد. یعنی تا جایی که جهش صورت نگیره از خود گیاه میشه برداشت کرد.

      اما اگه یک GMO با گیاه غیر G لقاح داشته باشه باز ترکیب ژنتیکیش بهم میخوره.

      چون معمولا تراریخته (گیاه G) ژنی رو داره كه گیاه هم گونه خودش که تراریخته نیست نداره در نتیجه این احتمال هم بسیار کم هست که اگر با گیاه غیر G لقاح کنه، گیاه تولید شده غیر G بشه و باز میرسیم به همون نکته که از بذور گیاه تراریخته توی نسلهای بعدش هم میشه استفاده کرد.

پاسخ دادن به حمیدرضا لغو پاسخ

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هجده − 15 =